Szybki kontakt

Niepoprawnie wypełniony formularz!

Nie udało się wysłać formularza!

Formularz został wysłany!

Zgadzam się na przetwarzanie moich danych osobowych przez Dobre Ziele Paweł Piwowar, ul. Piwna 1, 32-625 Skidziń, w celu udzielania odpowiedzi na zgłoszenie zawarte w formularzu kontaktowym. Podanie danych jest dobrowolne i mam prawo wycofania zgody w dowolnym momencie. Zasady przetwarzania Twoich danych znajdziesz w Polityce prywatności.

Zadzwoń do nas


SKLEP INTERNETOWY
+48 531 050 300
Jesteśmy dostępni:
PN-PT: 8:00-15:30

SKLEP W KRAKOWIE
+48 728 528 331
Jesteśmy dostępni:
PN-PT: 10:00-18:00
SB: 10:00-14:00

Słowniczek pojęć Yerba Mate


Yerba wywodzi się z Ameryki Południowej, a więc cała nomenklatura oparta jest na języku hiszpańskim i portugalskim, czasami zahaczając o język Indian Guarani. Postanowiliśmy zebrać wszelkie przydatne słówka i określenia funkcjonujące w świecie yerby i przedstawić je z wyszczególnioną wymową w hiszpańskim dialekcie Castellano (Hiszpania) oraz Rioplatense (Argentyna, Urugwaj).

Zapis wymowy prezentuje się w ten sposób: [czyt. Castellano/Rioplatanse]. Jeśli nie ma dopisku oznacza to, że czyta się tak, jak jest zapisane.

Pojęcia podstawowe:


Bombilla [czyt. Bombija/Bombiźa] – specjalna rurka z filtrem na końcu, służy do picia Yerba Mate. Może być wykonana z różnych stopów metali, bambusa lub drewna. Jej zadaniem jest odfiltrowanie naparu od fusów yerby. W Brazylii stosuje się Bombę, która ma charakterystyczny, spłaszczony kształt filtra.

Brazylijski susz tereré - w Brazylii wykorzystuje się określenie tereré na każdy grubo cięty susz z patyczkami. Nie oznacza to, że trzeba pić ją na zimno. (samo pojęcie tereré w dalszej części tekstu).

Calabaza [czyt. Kalebasa] (w Ameryce płd.) Tykwa (w Pl) – naczynie ze zdrewniałego owocu tykwy Lagenaria siceraria/vulgaris, służy między innymi do picia Yerba Mate. Często zwieńczone przy wylocie virolką wykonaną z aluminium lub alpaki.

Chimarrao w porongo na tle zatokiChimarrão [czyt. z port. Szimah(r)au] – klasyczna Erva Mate (z port. Yerba Mate) produkowana w Brazylii. Susz to przede wszystkim yerbowy pył, przypominający zieloną mąkę oraz niewielka domieszka dużych gałązek. Ze względu na specjalny proces obróbki chima ma żywo-zielony, trawiasty kolor i łagodny smak. Wymaga specjalnego przygotowania naparu. Więcej o chimarrão znajdziesz tu.

Compuesta/Composto [czyt. kompuesta/komposto] - z hiszp./port. oznacza kompozycję, mieszankę. Określenie wykorzystywane jest w przypadku mieszanki ostrokrzewu z innymi dodatkami - często z suszonymi ziołami.

Con hierbas/ compuesta con hierbas [czyt. Kon jerbas] – z hiszp. “z ziołami” oznacza mieszankę z dodatkiem suszonych ziół.

Con palo (z hiszp. z gałązkami) [czyt. kon palo] – najbardziej tradycyjna forma yerby, zawierająca oprócz listków ostrokrzewu do 35% jego gałązek.

Brazylijskie naczynko typu cuiaCuia - naczynie głównie stosowane w Brazylii. Wykonane z górnej części owocu tykwy. Charakteryzuje go nóżka i szeroki kołnierz, który ułatwia przyrządzanie metodą Invertido.

Curado tykwy [czyt. kurado] – proces przygotowania naczynka z tykwy przed pierwszym użyciem. Polega na wydrapaniu z wewnętrznych ścianek resztek owocu tykwy. Więcej o curado znajdziesz tutaj.

Despalada (dosłownie z hiszp. odpatyczkowana) – yerba wyprodukowana z niemal samych listków ostrokrzewu, mogąca zawierać do 5% drobnych patyczków. Taka forma sprawia, że yerba jest mocniejsza w działaniu od wersji z gałązkami. Najczęściej wypłukuje się szybciej od klasycznej con palo.

Elaborada – dosłownie z hiszp. oznacza „wyprodukowane”, jednak w Polsce często tym mianem określa się yerbę klasyczną z gałązkami, czyli odmianę elaborada con palo. Jest to jednak błędnym rozumowaniem, gdyż w przypadku yerby z patyczkami kluczem jest słówko “con palo”. Yerby bez patyczków, również mają tekst “Elaborada despalada”.

Guampa – naczynie z bawolego rogu lub innego materiału o kształcie zbliżonym do rogu. Najczęściej wykorzystywane do tereré - bardzo popularna w Paragwaju.

Mate –  określenie, które ma wiele znaczeń. W Argentynie i Urugwaju (kraje obszaru Rio de la Plata) oznacza naczynko - ma to swoje korzenie z języka Guarani, gdzie mati było określeniem naczynka do yerby. W Brazylii i Paragwaju mate to yerba. Zwłaszcza w Brazylii unika się określenia "yerba", gdyż kojarzy się z konkwistadorami i uważane jest za niepoprawne nazewnictwo pochodzące z hiszpańskiego "hierba", czyli ziele - kiedy ostrokrzew to drzewo. 

Matero (w Ameryce płd.) - Patrz Cebador  w kategorii słówek zaawansowanych.

Matero (w Polsce) - ogólne określenie na naczynko do picia yerby. Niestety określenie zostało błędnie zapożyczone i może prowadzić do nieporozumienia podczas rozmowy z osobą z Ameryki Południowej. W yerbowych krajach określa się naczynko słówkami Mate i Porongo. Ewentualne stosuje się precyzyjną nazwę na dany kształt.

Organica [czyt. organika] – oznacza yerbę, przy której produkcji nie wykorzystano żadnych środków chemicznych, w tym sztucznych nawozów. Często takie drzewka uprawiane są w ich naturalnym środowisku pośród lasu (tzw. półdzikie uprawy). 

Palo Santo – potoczna nazwa na dwa gatunki drzewa, wytwarzające żywicę o specyficznym, mocnym aromacie. Z drewna Bulnesia Sarmientoi wykonuje się naczynia do yerby, które dodają naparowi smaku i zapachu. Posiada wiele właściwości zdrowotnych, stosowany przez indian Guarani w Południowej Ameryce do leczenia wielu chorób, stąd jego potoczna nazwa, z hiszp. Palo Santo oznacza „święty pień”. Z drugiego gatunku Brusera Graveolens wykonywane są kadzidełka i olejki eteryczne.

Urugwajskie naczynko porongoPorongo - określa całą grupę dużych naczyń wykonanych z górnej części owocu tykwy. Wchodzą w to tzw. pico porongo (bez kołnierza, np. torpedo), porongo klasyczne z kołnierzem, na nóżkach, stojaczkach itp.

Seleccion especial [czyt. Selession espes’ial] - odmiana selekcjonowana, dłużej leżakowana, nawet do 24 miesięcy. Dzięki temu susz nabiera jakby pełniejszego, bardziej harmonijnego smaku.

Sin humo [czyt. sin umo] – suszone bez użycia dymu, najczęściej gorącym powietrzem.

Sin palo (z hiszp. bez gałązek) – patrz despalada powyżej.

Suave – dosłownie z języka hiszpańskiego oznacza łagodny/delikatny. Najczęściej chodzi o „sabor suave”, czyli łagodny smak. Są to yerby, których proces obróbki i przede wszystkim cięcie suszu sprawiają, iż smak staje się delikatniejszy. Często jednak wraz ze smakiem idzie moc naparu.

Tereré – Yerba Mate zalewana lodowatą wodą, często z dodatkiem kostek lodu. Szczególnie popularna w całym Paragwaju i w południowej Brazylii.

Tipo p.u.1 – urugwajski typ yerby, składający się z drobno zmielonych, małych kawałków listków bez gałązek, ze sporą ilością pyłu. Mocne w działaniu, najczęściej dosyć łagodne w smaku. Leżakowane nieco krócej niż yerby w Argentynie i Paragwaju.

Yerba Mate [czyt. Jerba Mate/Źierba Mate] – napój przyrządzany z Ostrokrzewu paragwajskiego o działaniu pobudzającym, oczyszczającym, odżywczym. Zawiera wiele różnych substancji, w tym kofeinę, antyoksydanty, minerały, m.in.: magnez, potas, chrom, witaminy C, B1, B6, B12 i inne. Spożywana tradycyjnie od wieków na terenie Ameryki Południowej, gdzie jest uprawiana w Paragwaju, Argentynie oraz Brazylii i eksportowana na cały świat.


Pojęcia zaawansowane:


Algarrobo – drewno, z którego wytwarza się naczynka do Yerba Mate. Rzadziej spotykane w Polsce. Nie zawiera tyle żywicy co Palo Santo, ale posiada delikatnie drzewny aromat. Jest nieco mniej gęste od Palo Santo, dzięki czemu jest bardziej odporne na pęknięcia pod wpływem rozszerzalności temperaturowej i na działanie wilgoci. W Argentynie algarrobo jest bardziej popularne niż Palo Santo.

Alpaka – specjalny stop, mosiądz wysokoniklowy, mający wizualnie zastępować srebro. Jest stosowana do produkcji bombilli, ale też sprzętów medycznych, sztućców itp. Posiada właściwości bakteriobójcze.

Barbacua [czyt. barbakua] - metoda suszenia polegająca na długotrwałej (10 - 20 godzin.) ekspozycji na ciepło i dym palonego drewna. Stosowana tradycyjnie przez większość plantacji paragwajskich i przez niszowe plantacje Argentyńskie. Jest to najbardziej zbliżona metoda suszenia do tej stosowanej przez Indian Guarani.

BCP - Bajo Contenido de Polvo [czyt. Baho kontenido de polwo] - oznacza niską zawartość pyłu w yerbie.

Bustiaro [czyt. z port. Busćiaro/u] - zabieg polegający na wyrzuceniu przepitego suszu chimarrão, z dna naczynka aby odkryć kolejne warstwy świeżego suszu z kopczyka i tym samym wzmocnić smak chimy.

Rysunek przedstawiający suszenie metodą carijoCarijo [czyt. Kariho/Kariźo/Kariżu - (port.)] - Metoda suszenia, która funkcjonowała przed właściwą barbacuą. Również polega na długotrwałym odymianiu suszu, lecz nie poprzez tunel doprowadzający, a przez ułożenie go bezpośrednio nad ogniskiem, na specjalnej konstrukcji. Obecnie jedynie craftowa Meta Mate od rodziny Tolotti jest suszona tym sposobem

Cebador [czyt. sebador] – w tradycji picia Yerba Mate jest to osoba przyrządzająca mate (gospodarz), która zalewa susz i podaje je kolejno w kręgu mate. Po wypiciu zalania, naczynko powinno wrócić do cebadora, aby yerba znów mogła zostać zalana i dalej krążyć.

Folha Grossa [czyt. Folia Grossa - z port.] - W Brazylii oznacza susz grubo cięty z dużą ilością patyczków. Często też nazywany w Brazylii typem tereré.

Guaino - pomocnik urú, pomaga w przeprowadzaniu suszenia metodą barbacua.

Bomba wykonana ze stali nierdzewnej INOX 8/18Inox 18/8 – szlachetna stal nierdzewna z proporcjami 18% chromu i 8% niklu, z której wykonuje się w Południowej Ameryce wysokiej jakości bombille. Taka rurka, nawet po kilku latach stałego używania będzie wyglądać niemal identycznie jak przy zakupie. Bombille wykonane z INOX 8/18 znajdziesz tu.

Mate de leche [czyt. mate de leće] – Yerba Mate zalewana gorącym mlekiem, swoista yerbowa „bawarka”. Popularna metoda stosowana w Ameryce Południowej. Szczególnie dobrze sprawdza się z yerbami prażonymi, np. Meta Mate 42.

Mate russo – tereré, czyli yerba na zimno, ale zalana zmrożonym sokiem, np. pomarańczowym. Nazwa wzięła się od ukraińskich imigrantów, którzy woleli yerbę zalewać sokami niż zimną wodą.

Moida Grossa - rodzaj mielenia brazylijskiej chimarrão, gdzie w zmielonym na mączkę suszu można dostrzec odrobinę większych listków.

Saborizada – yerba aromatyzowana, w Południowej Ameryce stosuje się aromaty naturalne, ekstrakty z owoców lub aromaty sztuczne i identyczne do naturalnych.

Sapecado [czyt. Sapekado] - patrz sapeco.

Sapeco [czyt. Sapeko] - pierwszy z procesów obróbki suszu po zerwaniu. Jego zadaniem jest zatrzymanie procesów fermentacji. Odbywa się przez krótkotrwałą ekspozycję ostrokrzewu na bezpośredni kontakt z ogniem. Małe rodziny przeprowadzają ten proces ręcznie lub w ręcznie obracanych tubach z siatki ustawionych nad ogniem. Większe firmy mają bardziej zautomatyzowany ten proces, co niestety wpływa na mniejszą dokładność suszenia.

Secado [czyt. Sekado] - suszenie zasadnicze, musi być wykonane w miarę możliwości, jak najszybciej po wykonaniu sapecado. Celem tego zabiegu jest wysuszenie suszu, tak aby wilgotność nie przekraczała 3-5%. Odbywa się poprzez metodę barbacua, carijo, suszenie powietrzem lub suszenie w tubach.

Palenisko i chatka (w tle) do suszenia metodą barbacuaUrú - mistrz, zajmujący się przeprowadzeniem procesu Barbacua, jest głównym odpowiedzialnym za prawidłowe suszenie tą metodą i dozoruje ognia w palenisku. Urú ma swoich pomocników zwanych Guainos.

Virola – okucie metalowe stosowane często do wzmocnienia ścianek tykwy u jej wylotu.

Zapecado [czyt. Sapekado] - patrz sapeco.


Pozostałe artykuły o Yerba Mate


Podziel
się